yüzyıl, imparatorluğu kurtarma çabalarının ve dış müdahalelerin yoğunlaştığı bir dönemdir. Batılılaşma etkilerinin gündelik yaşamda hissedilmesi ilk kez “Tanzimat Dönemi” ile başlamıştır. Bu dönemde imzalanan ticaret sözleşmeleri, “kapitülasyonları ortadan kaldırmamış”, aksine Osmanlı ekonomisini yarı sömürge haline getirerek yerli “sanayinin” çökmesine yol açmıştır. Bu çöküşü durdurmak için çeşitli fikir akımları ortaya çıkmıştır: Osmanlıcılık: Dili, dini ne olursa olsun tüm tebaayı eşit vatandaş sayan ilk akımdır. Namık Kemal, Şinasi ve Ziya Paşa gibi Genç Osmanlılar tarafından savunulmuştur. İslamcılık ve Türkçülük: Osmanlıcılığın başarısız olması üzerine gelişmiştir. “Ziya Gökalp”, Osmanlıcılığı değil, Türkçülük akımını savunan en önemli teorisyendir. Sosyalizm: 19. yüzyılda Osmanlı’da etkili olan ana fikir akımları arasında yer almaz. II. Mahmut’tan Meşrutiyet’e Merkeziyetçilik Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kalan en önemli miras, “güçlü merkezî devlet” geleneğidir. Sultan II. Mahmut, merkezi otoriteyi güçlendirmek için 1808’de ayanlarla “Sened-i İttifak”ı imzalamış, Divan-ı Hümayun yerine “Babıâli”yi (modern hükümet) güçlendirmiş ve taşrada “halkla devlet arasındaki ilişkiyi sağlamak” amacıyla muhtarlık teşkilatını kurmuştur. II. Meşrutiyet döneminde ise “Bulgaristan” bağımsızlığını ilan etmiş, 31 Mart Vakası (Miladi 13 Nisan 1909) yaşanmış ve Türk parlamento tarihinde ilk kez “Kamil Paşa” kabinesi güvensizlik oyuyla düşürülmüştür. Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet’in Kuruluşu I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı; Kafkas, Çanakkale, Suriye gibi cephelerde savaşmıştır; “Batı Anadolu cephesi” ise Kurtuluş Savaşı’na aittir. Savaşın bitimini beklemeden 1917 Devrimi ile çekilen ülke “Rusya İmparatorluğu”dur. Savaş sonunda imzalanan Versay, Sevr gibi antlaşmalar II. Dünya Savaşı’na zemin hazırlarken, Türkiye’nin zaferiyle imzalanan “Lozan Antlaşması” kalıcı bir barış sağlayarak istisna teşkil etmiştir. Milli Mücadele, yerel direnişlerden (Müdafa-i Hukuk Cemiyetleri) ulusal bir harekete evrilmiştir. “Sivas Kongresi”nin toplanması, tüm cemiyetleri tek bir çatı altında birleştirerek “yerellikten merkeziliğe doğru” atılmış en önemli adımdır. Cumhuriyet Dönemi Toplumsal Yapısı Erken Cumhuriyet dönemi (1930’lar), 1929 Krizi ve Serbest Fırka deneyiminin etkisiyle tek parti yönetimine sahne olmuştur; ancak iktidarın “faşist bir anlayışı benimsediği” iddiası bu dönemi açıklamak için doğru bir etken değildir. Bu dönemde “Kamu İktisadi Teşekkülleri’nin (KİT’lerin) açılması”, uygulanan devletçi politikaların en somut örneğidir. Türkiye, II. Dünya Savaşı’na fiilen katılmamış, “başlangıcında ABD safında savaşa girmemiştir”. Savaş sonrası dönemde, 1960 darbesiyle kapatılan Demokrat Parti’nin geleneğini “Adalet Partisi” sürdürmüştür. Toplumsal Kavramlar Toplumsal yapıyı anlamak için temel kavramları bilmek gerekir. “Toplumsal rol”, belirli bir statüde bulunan (örn: anne, öğretmen) bireylerden beklenen davranış kalıplarıdır. “Birincil toplumsal ilişkiler”, aile veya “arkadaş ilişkileri” gibi samimi bağlara dayanır. Toplumsal yapıdaki ırk veya cinsiyet temelli önyargılar ise (Obama’nın örneğinde olduğu gibi) “toplumsal eşitsizliklere” gönderme yapar. @lolonolo_com Türkiye’nin Toplumsal Yapısı 2025-2026 Vize Soruları Türkiye’nin Toplumsal Yapısı 2025-2026 Vize Soruları 1. Aşağıdakilerden hangisi klasik dönemde Osmanlı millet sistemi içinde yer alan önemli gruplar arasında yer almaz?
Türkiye'nin Toplumsal Yapısı
- Vize20 soru
- Final20 soru
Birinci Dünya Savaşı sonunda imzalanan barış antlaşmaları diplomatik açıdan fiyasko ile sonuçlanmıştır ve barış antlaşması hükmünde kalmış, ikinci bir dünya savaşının çıkmasını engelleyememiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu ifadede örneklenen duruma istisna teşkil eder?
Anadolu hareketi, siyasal ve askeri anlamda, yerellikten merkeziliğe doğru geçişi hedeflemekteydi. Aşağıdakilerden hangisi bu hedefe doğru atılmış bir adımdır?
I. Dünya Savaşı’na girdiği hâlde, bitimini beklemeden savaştan çekilen ülke aşağıdakilerden hangisidir?
Tanzimat ile birlikte Osmanlı uluslararası ekonomik iş bölümü içinde giderek yarı sömürge bir ülkeye dönüşmüştür. Ancak öte yandan Osmanlı’nın kimi bölgelerinde giderek modern kapitalist ekonomik kurumlar ve modern bir alt yapı ortaya çıkmış; bu ise belli sektörlerin gelişmesine ve bazı liman kentlerinin modern bir çehreye dönüşmesine yol açmıştır. Yukarıdaki parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi Tanzimat sonrasında ortaya çıkan ya da dönüşüm geçiren sektörler arasında yer almaz?
ABD eski başkanı Barack Obama, zenci genç Travyon Martin’in öldürülmesi üzerine konuşurken “Bu ülkede birçok zenci erkek, 35 yıl önce ben dâhil, yoldan geçerken arabaların kilitlerinin kapatıldığının sesini duymuştur.” şeklinde bir açıklama yapmıştır. Barack Obama’nın yukarıda yer verilen sözleri, öncelikli olarak toplumsal yaşamın hangi boyutuna gönderme yapmaktadır?
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de 1930’dan başlayarak 15 yıl boyunca kesintisiz tek parti yönetiminin başlamasına yol açan etkenler arasında yer almaz?
1960 yılında askerî darbe ile kapatılan Demokrat Parti’nin geleneğini sürdüren ve 1965 seçimlerinde büyük başarı kazanan parti aşağıdakilerden hangisidir?
Aşağıdakilerden hangisi modern tarih ve modern sosyoloji disiplinleri arasındaki temel farklardan biridir?
Aşağıdakilerden hangisi birincil toplumsal ilişkileri örneklemektedir?
Toplumun belirli bir statüde bulunan bireylerden beklediği davranış kalıplarına ne ad verilir?
Aşağıdakilerden hangisi, modernleşme ile birlikte, ekonomik alanda görülen değişmeler arasındadır?
Aşağıdakilerden hangisi erken cumhuriyet döneminde uygulanan devletçi politikaları örnekler?
Batı’da ortaya çıkan bir standardı… “uygarlık” kavramı, zamanla “bilgi ve görgü sahibi insanların oluşturduğu yaşam biçimi” anlamında kullanılmaya başlanmış; giderek genelleştirilip nötrleşmiştir. Yukarıdaki parçada kavramlarla ilgili olarak ifade edilen durum, aşağıdaki yargılardan hangisini örnekler?
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin 1945 sonrasında kalıcı olarak çok partili demokrasiye geçmesi üzerinde etkili olmamıştır?
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti ile Türkiye Cumhuriyeti arasındaki devamlılık unsurları arasında yer alır?
Osmanlı’da batılılaşma etkilerinin gündelik yaşamda da hissedilmesi, ilk kez hangi dönemde gerçekleşmiştir?
Osmanh ekonomisinin yükselme dönemi boyunca fethe dayalı oluşu, aşağıdaki ekonomik önceliklerden hangisine dayanır?
H. Dünya Savaşı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi vanlıştır?
Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde etkili olan fikir akımları arasında yer almaz?
Cumhuriyetin Kuruluşu ve Kurumsal Devamlılık Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu’ndan devraldığı Güçlü Merkezi Devlet geleneğini koruyarak modernleşme sürecine girmiştir. TBMM’nin ilk anayasası olan 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye), ulusal egemenliğin temelini atmıştır. Eğitim alanında Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile öğretim birliği sağlanmış, dini eğitimin yerini modern ve laik bir sistem alarak eğitimde dinin etkisi azaltılmıştır. 2. Ekonomik Modeller ve Yapısal Reformlar Erken Cumhuriyet döneminde, özel sektörün yetersizliği nedeniyle Devletçilik ilkesi benimsenmiş ve Kamu İktisadi Teşekkülleri (KİT) aracılığıyla sanayileşme hedeflenmiştir. 1980 sonrasında ise Turgut Özal liderliğinde serbest piyasa ekonomisine geçilmiş, kamu harcamaları azaltılmış ve özelleştirmelerle devletin ekonomideki rolü daraltılmıştır. Küreselleşme süreci, iletişim teknolojilerindeki devrimsel dönüşüm ile hızlanmış; bu durum yerel taleplerden ziyade uluslararası sermaye akışına hizmet eden küresel kentlerin doğmasına yol açmıştır. 3. Demografi ve Nüfus Politikaları Türkiye’de nüfus politikaları 1965 yılında çıkarılan Nüfus Planlaması Kanunu ile kritik bir dönüşüm yaşamıştır. Bu tarihe kadar izlenen nüfus artırıcı politikalar yerini aile planlamasına bırakmıştır. Günümüzde bölgesel doğurganlık farkları; eğitim seviyesi, kadın istihdamı ve ataerkil değerler gibi faktörlerle açıklanmaktadır. Tarihsel açıdan 1927’deki düşük nüfus yoğunluğu, Balkan Savaşları’ndan Kurtuluş Savaşı’na kadar süren kesintisiz savaşlar ve erkek nüfus kaybı ile doğrudan ilişkilidir. 4. Sivil Toplum ve Sosyolojik Yaklaşımlar Sivil toplumun önemine vurgu yapan Alexis de Tocqueville, gönüllü örgütlenmelerin demokrasiyi tabandan güçlendirdiğini savunur. Türkiye’de sosyal bilimler araştırmaları, özellikle 1960 sonrasında canlanmış; İşlevselci ve Çatışmacı yaklaşımlar (Marksizm gibi) 1980’lere dek temel analiz araçları olmuştur. Wallerstein’ın Dünya Sistemleri Teorisi ise küresel eşitsizliği merkez ve çevre hiyerarşisi üzerinden analiz ederek Türkiye’nin bu hiyerarşideki yerini tartışmaya açar. 5. Kültürel Kimlik ve Sosyal Destek Türk kültürü; Orta Asya, İslam, Akdeniz ve Batı etkilerinin birleştiği sentez bir yapıdadır. Kamusal alanda muhafazakar, liberal, ulusalcı ve etnik kimlikler etkileşim halindedir. Sosyal devletin bir parçası olarak kurulan Alo 183 hattı, özellikle şiddet tehdidi altındaki kadın ve çocuklara yönelik kritik bir destek mekanizmasıdır. Toplumsal pratiklerde ise hem resmi hem dini nikahın bir arada yapılması en yaygın evlilik biçimi olarak varlığını sürdürmektedir. @lolonolo_com Türkiyenin Toplumsal Yapısı 2025-2026 Final Soruları Türkiyenin Toplumsal Yapısı 2025-2026 Final Soruları 1. TBMM’nin çıkardığı ilk anayasa aşağıdakilerden hangisidir?
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti ile Türkiye Cumhuriyeti arasındaki devamlılık unsurları arasında yer alır?
Aşağıdakilerden hangisi küreselleşme sürecinin önünü açan nedenler arasındadır?
Türkiye’de yaygın evlilik sözleşmesi biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
“Toplumda gözlemlenen tek tek olguların, nasıl ve neden ilişkili olduğuna ilişkin iddiadır.” Yukarıdaki ifadede tanımı verilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de II. Dünya Savaşı sonrası toplumsal yapı analizlerinde canlanmaya yol açan tarihsel veya toplumsal koşullar arasında yer almaz?
İkinci Dünya Savaşı’nda müttefik olup faşizmi alt eden iki büyük güç, ABD ve Rusya, savaş sonrasında ayrışmış; böylece iki kutuplu bir dünya oluşmuş ve soğuk savaş adıyla anılan dönem başlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu ayrışmanın aşamalarından biri değildir?
Aşağıdakilerden hangisi anayasanın işlevlerinden değildir?
Aşağıdakilerden hangisi günümüz Türkiye’si kamusal alanında etkili olan kimlikler arasında değildir?
Aşağıdakilerden hangisi erken cumhuriyet döneminde uygulanan devletçi politikaları örnekler?
Ocak 1980’de Türkiye ekonomisinde devletin rolünü daraltan, dolayısıyla yapısal bir değişim içeren kararların mimarıydı. Ancak bu kararlar yoğun toplumsal tepki ile karşılaştı. Askeri darbe sonrası, 1983 yılında kurduğu Anavatan Partisi’nin seçimleri kazanması ile başbakan oldu ve bu kararları hayata geçirdi. Onun döneminde Türkiye ekonomisinde devletin küçülmesi, kamu harcamalarının azaltılması, özelleştirmeler, sosyal devlet uygulamalarının yavaş yavaş tasfiyesi ve sermaye kesiminin korunması yönünde birçok adım atıldı. Yukarıdaki parçada sözü edilen siyasetçi aşağıdakilerden hangisidir?
Küreselleşme süreci “küresel kent” adı verilen yeni bir kent türünü ortaya çıkarmıştır. Aşağıdakilerden hangisi küresel kentin özellikleri arasında yer almaktadır?
Türkiye’de bazı bölgeler ve kırlarla kentler arasındaki doğurganlık hızı büyük farklılık göstermektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu farklılığı açıklayan nedenler arasında değildir?
Osmanlı’nın geniş toprağında yüzyıllardır ona sadık yaşayan Müslüman ve gayrimüslim tebaa, devletin şefkatli kollarıyla kucaklandıkça ve Batılı devletlerin tebaası gibi halkı geliştirecek önlemlerden yararlandıkça kendi içinde de kucaklaşacak ve el birliğiyle ülkeleri için çalışıp savaşacaktır. Yukarıdaki parçanın yazarı aşağıdaki fikir akımlarından hangisinin savunucusu olabilir?
Aşağıdakilerden hangisinde II. Dünya Savaşı sonrası canlanan sosyal bilim araştırmaları üzerinde, 1980’lere dek etkili olan belli başlı teorik yaklaşımlar bir arada da verilmiştir?
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye kültürünü etkileyen kaynaklar arasında yer almaz?
Alo 183 telefon hattının kurulma amacı aşağıdakilerden hangisidir?
1927 yılında yapılan sayımda Türkiye nüfusu 13 milyondu; dolayısıyla çok düşüktü. Aşağıdakilerden hangisi bunun doğrudan ve (Osmanlı Dönemine de uzanan) dolaylı nedenleri arasında yer almaz?
Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı’nın nedenleri arasında değildir?
Aşağıdakilerden hangisi tevhid-i tedrisat yasasına ilişkin değerlendirmeler arasında sayılabilir?